Animal Rationale. Jak zwierzęta mogą nas inspirować? Rodzina, edukacja, biznes jest
dziełem Pawła Fortuny – doktora psychologii, badacza technik obrony przed manipulacją,
oraz doktoranta Instytutu Biologii Doświadczalnej Polskiej Akademii Nauk i fotografa –
Łukasza Bożyckiego. Wydana przez PWN książka jest dostępna od 15 września 2015 roku
w pięknej oprawie graficznej i niestandardowym formacie; swoją premierę miała 16 września
na dużej scenie Teatru Syrenka.

Historia powstania książki jest równie niesamowita jak połączenie dwóch, pozornie
odmiennych dziedzin, w których specjalizują się autorzy. Niczym za sprawą „efektu motyla
kilka” zbiegów okoliczności doprowadziło Pana Łukasza od poznania przypadkowego
autostopowicza do owocnej znajomości z doktorem psychologii. Inspiracją do napisania
książki były wydarzenia zaobserwowane podczas pewnego wieczoru na
balkonie – relaksujący się przyjaciele mieli okazję wspólnie zaobserwować jedno z licznych
zachowań świata zwierząt. Autorzy zaobserwowali bowiem, jak pewien kruk – poprzez
charakterystyczny dźwięk – sygnalizuje innym zwierzętom obecność kota, demaskując tym
samym żerującego drapieżnika. Jak tłumaczy Pan Łukasz „w świecie zwierząt zdemaskowany
drapieżnik przestaje być drapieżnikiem”, tym sposobem zdemaskowany kot zakończył swoje
polowanie z podkulonym ogonem, stał się całkowicie bezbronny. Zdaniem autorów,
analogiczne sytuacje możemy zaobserwować np. w świecie biznesu, gdy ktoś odkryje nasze
techniki manipulacyjne. Te drobne rozważania rozpoczęły liczne dyskusje pomiędzy autorami
książki na temat podobnych praw rządzących w obu światach i tak oto przy zwykłym
przyjacielskim wieczorze powstał pomysł o napisaniu książki Animal Rationale. Jak
zwierzęta mogą nas inspirować? Rodzina, edukacja, biznes. Droga od pomysłu do realizacji
nie była jednak prosta – autorzy z powodów licznych obowiązków, ciągłego rozwoju kariery,
nie mieli zbyt wiele czasu na wspólną pracę przy nowym projekcie. Niemniej jednak udało
się. O powstałej, we wspólnym na ten czas mieszkaniu, książce, jest dziś coraz głośniej;
polecana jest m. in. przez słynną podróżniczkę Martynę Wojciechowską.

Odnosząc się do samego dzieła – konstrukcja każdego rozdziału pozwala na
utożsamienie się ze światem zwierząt poprzez początkowy wgląd w ich zwyczaje,
wytworzone mechanizmy radzenia sobie w trudnych sytuacjach; kolejno mogąc przełożyć
owe zachowania na problematykę ludzkiej ewolucji czy też stawianych sobie przeszkód na
poziomie życia codziennego. Animal Rationale… jak sam tytuł wskazuje rozpatruje tematykę
rodziny, edukacji oraz biznesu, jednakże możemy w niej również napotkać elementy
historyczne, mity czy liczne badania w zakresie osobowości, opinii społecznej, mentalności
Polaków. A ponadto, zjawisko wyczulenia słuchowego dotyczące konkretnych bodźców
i wiele innych aspektów dotyczących świata zwierząt i ludzi.

Przytoczone badania niejednokrotnie mogą stanowić ciekawostkę nawet dla
psychologów – przede wszystkim za sprawą zwrócenia uwagi na prekursorów w danych
badaniach, którzy nie zawsze otrzymali sławę. Liczne cytaty oraz ciekawostki z życia
znanych psychologów, badaczy czy pisarzy jak William James, Viktor Frankl, Erving
Goffman dodają autentyczności treści oraz pozwalają na oderwanie się od niekiedy trudnej
literatury naukowej, która zazwyczaj kojarzy się z książkami o tematyce psychologicznej.

Ważnym zabiegiem, dokonanym przez autorów, jest skupienie się na naszym kraju
jedynie poprzez odwołanie się do innych kultur lub gatunków. Faktyczne problemy ukazane
w książce, pozwalają każdemu czytającemu odnaleźć kawałek siebie w którymś
z poruszanych zagadnień. Liczne badania, prognozy ewolucyjne, poruszana problematyka
stawiane jest w pozytywnym świetle, gładko balansując od problemu do rozwiązania ku nadziei.
Ciekawy aspekt mogą stanowić też przytoczone filmy, obrazy, fundacje tworząc
inspirację ku dalszym działaniom w zakresie poruszanych wątków.

Odbiorców – zarówno tych, zajmujących się naukowo, jak i tych tylko
pasjonujących psychologią – ucieszą liczne zagadnienia merytorycznie z nią związane.
Autorzy poruszają takie kwestie jak na przykład autonomiczna egzystencja, systematyczna
desensytyzacja, przeciwwarunkowanie, trudne emocje oraz ich możliwe formy interpretacji i
korzyści z nich płynące, a także efekt kontrastu czy paradoksy życia codziennego.

Rzetelność tekstu potwierdzają wspomniane wcześniej liczne cytaty, udokumentowane
statystyki, badania oraz szczegółowa bibliografia po każdym rozdziale.

Animal Rationale… jest również zbiorem przepięknych zdjęć, w którym znajduje się
sławne za granicą i nagrodzone przez Wildlife Photographer of the year 2013 zdjęcie pod
tytułem „Oko ropuchy”. Portrety zwierząt stanowią tu odzwierciedlenie ich skrywanych
emocji, jak w przypadku zdjęć słonia czy niedźwiedzia wykonanych w warszawskim Zoo.
Wymagają one wielu wspólnych godzin spędzonych na obserwacji i wytworzeniu zaufania
pomiędzy fotografem, a oswojonymi, choć wciąż dzikimi zwierzętami. Warto wspomnieć też,
że w książce możemy odnaleźć fragment prywatnych wspomnień Pana Łukasza,
a mianowicie, zdjęcie uroczego chomika – Alicji, której walka o życie była inspiracją do
uwiecznienia gatunku chomików syryjskich również w tej książce.

Fotografia sama w sobie jest sztuką, jednakże jest i drogą szczęścia – składa się
z licznych przypadków; podobnie jak w naszym życiu, w którym poza świadomymi
wyborami otrzymujemy liczne potencjalne możliwości od świata, za których dalszy los
odpowiadamy sami. Autorzy książki ukazali subiektywny obraz mający zainspirować
czytelników do przyjęcia owych „darów losu”, omijając być może niekiedy drogę analizy
licznych „za i przeciw”, za to działając instynktownie – podobnie jak otaczające nas
zwierzęta.

Podsumowaniem książki mogą być użyte w niej dwa cytaty „Prawdziwa mądrość
polega na tym, by wiedzieć, na co nie zwracać uwagi” (William James) oraz „Chcesz iść
szybko – idź sam, chcesz dojść daleko – idź z kimś” (stare Afrykańskie porzekadło). Jednakże
głównym, najważniejszym przesłaniem jest dostrzeganie możliwości jakie przynosi nam
świat, spostrzeżenia magicznych momentów, które przerodzić mogą się w możliwości,
sposobności zrobienia czegoś więcej jako jednostka czy grupa.
Kontynuację książki niewątpliwie mogą stanowić prowadzone przez autorów
cykliczne audycje w Polskim Radiu RDC. Ponadto już dziś wiemy o pracy nad kolejną
książką – Animal Rationale dla dzieci. Czekamy z niecierpliwością i trzymamy kciuki za
autorów.

Paulina Podrez